Phá sản không chỉ là câu chuyện về sự kết thúc

Có một điều tôi nhận ra sau nhiều năm hành nghề: phá sản thường xuất hiện trên bàn làm việc của luật sư khá muộn.

Tôi nhớ một doanh nghiệp sản xuất tìm đến khi đã chậm lương công nhân ba tháng, ngân hàng bắt đầu xử lý tài sản đảm bảo, và một vài giao dịch trả nợ cho đối tác thân quen trong nửa năm trước đó đột nhiên trở thành vấn đề pháp lý. Câu hỏi lúc đó không còn là "điều luật nào được áp dụng", mà là: doanh nghiệp còn khả năng phục hồi hay không? Tài sản nào cần được bảo vệ trước? Có nên chọn thủ tục phục hồi hay đã quá muộn để nghĩ đến điều đó?

Đó là khoảng trống mà tôi cho rằng người làm pháp luật phá sản cần quan tâm nhất,không phải kiến thức về điều luật, mà là khả năng nhận ra vấn đề đúng lúc.

Vấn đề trung tâm là thời điểm, không phải điều luật

Luật Phục hồi, phá sản năm 2025 đặt "phục hồi" trước "phá sản" ngay trong tên gọi. Đằng sau đó là một thay đổi tư duy: không phải doanh nghiệp nào gặp khó khăn tài chính cũng cần bị thanh lý; nếu còn khả năng tồn tại, cần có không gian để tái cấu trúc và bảo toàn giá trị.

Nhưng công cụ pháp lý tốt đến đâu cũng không tự vận hành đúng lúc. Trong phần lớn vụ việc khủng hoảng tài chính mà tôi từng xử lý, vấn đề hiếm khi nằm ở việc luật có cung cấp công cụ hay không, mà nằm ở việc các bên có nhận ra và dùng công cụ đó đủ sớm hay không. Một doanh nghiệp còn khả năng tạo giá trị nếu được tái cấu trúc có thể biến thành một khối tài sản chỉ còn để thanh lý, nếu việc xử lý bắt đầu quá muộn. Ngược lại, kéo dài một doanh nghiệp đã hết khả năng phục hồi cũng làm hao mòn tài sản và giảm khả năng thu hồi của chính các chủ nợ.

Vì vậy, pháp luật phục hồi, phá sản không chỉ là câu chuyện doanh nghiệp có phá sản hay không, mà là câu chuyện về cách bảo toàn và phân bổ giá trị trong một tình huống thất bại kinh doanh và luật sư không thể chỉ xuất hiện khi thủ tục đã được mở. Nhận diện sớm nguy cơ mất khả năng thanh toán, đánh giá khả năng phục hồi, kiểm soát các giao dịch có rủi ro cần được làm từ trước, không phải khi khách hàng đã cạn hết các lựa chọn.

Vì vậy, tôi viết cuốn sách này

Từ suy nghĩ đó, tôi cùng ba đồng nghiệp, LS.ThS. Phùng Văn Hiệu, ThS. Quách Thị Ngọc Thiện, và đặc biệt là Quản tài viên ThS. Lê Quốc Việt, người trực tiếp xử lý tài sản phá sản trên thực tế, thực hiện cuốn sách Pháp luật phá sản thực chiến: Hướng dẫn cho luật sư thương mại – Bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro phá sản, do Nhà xuất bản Khoa học Xã hội xuất bản vào quý III/2026.

Tôi không muốn đây là một cuốn sách giải thích điều khoản của luật. Điều tôi hướng tới là cách tiếp cận gần với công việc thực tế: khi một vấn đề xuất hiện, luật sư cần nhận diện điều gì, đặt câu hỏi nào, kiểm tra những gì và xử lý ra sao, từ thời điểm kích hoạt thủ tục, cơ chế bảo vệ tài sản và đình chỉ nợ, đến việc rà soát giao dịch bất thường trong giai đoạn nghi vấn trước khi mở thủ tục.

Một cuốn sách không chỉ dành cho lúc doanh nghiệp đã phá sản

Sách viết trước hết cho luật sư thương mại, nhưng tôi hy vọng cũng hữu ích với thẩm phán, quản tài viên và những ai thường xuyên xử lý vấn đề doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính.

Tôi không kỳ vọng nó được đọc một lần từ đầu đến cuối. Tôi muốn nó nằm trên bàn làm việc, và được mở ra đúng lúc: khi một khách hàng bắt đầu không trả được nợ, khi một chủ nợ phát hiện dấu hiệu bất thường, hoặc khi cần tìm một cách tiếp cận để bảo vệ những giá trị vẫn còn có thể bảo vệ, vì trong lĩnh vực này, làm đúng việc mà làm trễ, đôi khi cũng vô nghĩa như không làm.

Sách hiện đã phát hành trên toàn quốc.